Somatic Experiencing: stress en trauma helen via de wijsheid van het lichaam

Een paar maanden terug werkte ik met iemand die al jaren in therapie was. Intelligent, met zelfinzicht in overvloed. Hij kon je haarfijn uitleggen waarom hij zo reageerde op stress. Maar zodra de druk toenam, nam zijn lichaam het over. Gespannen kaken, een vlakke ademhaling en die vertrouwde stroom adrenaline die hij al jaren kende maar niet kon stoppen.

Begrijpen waarom je iets voelt, is niet hetzelfde als anders voelen. Precies daar begint SE.

Wat is Somatic Experiencing?

Somatic Experiencing (SE) is een lichaamsgerichte methode om stress en trauma te helen. De Amerikaanse psycholoog Peter Levine ontwikkelde SE vanuit een eenvoudige maar krachtige observatie: trauma leeft niet in de gebeurtenis zelf, maar in hoe je lichaam erop reageerde.

Een dier in de natuur dat aan gevaar ontsnapt, schudt de overlevingsenergie nadien letterlijk van zich af. Het trilt, beweegt, ademt diep uit en zijn zenuwstelsel keert terug naar rust. Bij mensen loopt dat vaak anders. We houden die ontlading tegen, zetten door en blijven functioneren. De energie blijft vastzitten in het lichaam en vroeg of laat uit zich dat in klachten.

SE helpt die vastgelopen energie zacht in beweging te brengen. Je hoeft het verleden niet te herbeleven. SE begeleidt je zenuwstelsel in wat het altijd al wou doen.

Wat maakt SE anders dan gesprekstherapie en mindfulness?

• Gesprekstherapie geeft je inzicht: wat je voelt, waarom en hoe je patronen zijn ontstaan.
• Mindfulness gaat een stap verder: je leert opmerken waar je iets voelt in je lichaam.
• Somatic Experiencing gaat nog een laag dieper: je leert voelen zonder overspoeld te raken en je krijgt weer ruimte tussen wat je voelt en wat je doet.

Niet in je hoofd, maar in je lichaam. Stress en trauma zitten in je spieren, je adem en je onderbuik. Daarom vertrekt SE ook vanuit het lichaam.

Hoe verloopt een SE-sessie?

In plaats van te focussen op het verhaal, richt SE je aandacht op wat je lichaam ervaart: subtiele gewaarwordingen, impulsen en bewegingen die meestal onopgemerkt blijven. We werken daarbij met een aantal kernprincipes:

• Hulpbronnen: We beginnen altijd bij wat je ondersteunt, in jezelf of in je omgeving. Daarover hieronder meer.
• Titratie: We werken in kleine, haalbare stappen, zodat het nooit te veel wordt.
• Pendulatie: We bewegen heen en weer tussen spanning en rust. Zo leert je zenuwstelsel dat het kleine golven stress aankan zonder overspoeld te raken.
• Ontlading: Vastgezette energie mag loskomen via subtiele trillingen, warmte, een diepe adem of beweging. Niets wordt geforceerd.

Een sessie verloopt rustig en traag. We werken met wat er nu in je lichaam aanwezig is.

Waarom zijn hulpbronnen zo belangrijk?

Een zenuwstelsel kan pas loslaten wat het kan dragen. Daarom begint SE bij wat je ondersteunt en komt wat moeilijk is pas later aan bod. Die ondersteuning noemen we hulpbronnen.

Een hulpbron is alles wat je zenuwstelsel een gevoel van veiligheid, kracht of rust geeft. Dat kan in jezelf zitten of in je omgeving:

• een plek in je lichaam die oké aanvoelt, zoals je handen of je voeten op de vloer
• een rustige ademhaling of de herinnering aan een moment waarop je je goed voelde
• een wandeling in de natuur, een huisdier of iemand bij wie je je veilig voelt
• iets creatiefs, muziek of beweging

Weet je zenuwstelsel waar het rust kan vinden, dan wordt het makkelijker om bij spanning te blijven zonder overspoeld te raken. Je tolerantievenster wordt zo stap voor stap groter. Hoe sterker je hulpbronnen, hoe meer je kunt verwerken.

Veel mensen met een zenuwstelsel dat lang op scherp stond, zijn hun hulpbronnen een beetje kwijtgeraakt. Ze weten nog wel wat hen vroeger hielp, maar voelen het niet meer. Het eerste werk in een sessie is vaak die hulpbronnen terugvinden en ze echt in je lichaam laten landen.

Wil je het zelf eens proberen? Denk aan iets of iemand die je rust geeft en merk op wat er in je lichaam gebeurt. Misschien wordt je adem iets dieper of zakken je schouders een beetje. Blijf daar even bij. Dat is je zenuwstelsel dat een hulpbron herkent.

Voor wie is SE geschikt?

SE is er voor iedereen wiens zenuwstelsel heeft geleerd te overleven in plaats van te leven. Bijvoorbeeld als je last hebt van:

• (chronische) stress of overprikkeling
• angst of slaapproblemen
• een vaag gevoel dat er iets niet klopt, ook al ziet je leven er van buitenaf goed uit

Het is ook bijzonder effectief bij trauma. Dat kan een grote, eenmalige gebeurtenis zijn, maar vaak gaat het om het sluimerende soort: jarenlang presteren terwijl je lichaam op scherp stond (burn-out ligt dan vaak om de hoek), opgroeien in een omgeving waar je op je hoede moest zijn of nooit echt de ruimte krijgen om tot rust te komen.

Na een tijd merken veel mensen ook lichamelijk verschil: beter slapen, minder chronische spanning, meer ruimte voor vreugde en aanwezigheid. Een lichaam dat zich veilig voelt, weet wat het te doen staat.

Wat bracht mij naar dit werk?

Ik heb zelf jarenlang goed gefunctioneerd terwijl mijn zenuwstelsel in paraatheid stond. Altijd aan, altijd scherp en altijd net iets te veel in mijn hoofd.

SE heeft me geleerd om anders te voelen in het nu. Niet via het verhaal, maar via wat mijn lichaam nog vasthield. Dat onderscheid heeft alles veranderd.

Dat is ook wat ik begeleid in mijn praktijk in Leuven en online, voor mensen die al veel begrijpen maar merken dat begrijpen alleen niet volstaat.

Verder gaan dan begrijpen

Wil je weten waar jouw zenuwstelsel nu staat? De gratis Zenuwstelselscan geeft je in een paar minuten een helder beeld.

Wil je begrijpen waarom jouw zenuwstelsel reageert zoals het doet? De Zenuwstelsel Gids legt het helder uit en toont stap voor stap wat je eraan kunt veranderen.

Liever meteen oefenen? De Zenuwstelsel Toolkit kiest oefeningen op basis van hoe je je voelt, met audiobegeleiding en klankschalen.

Op zoek naar persoonlijke begeleiding? Lees meer over 1:1 sessies.